Jacob(us) Johannes Hartman (1851-1924) groeide op in Amsterdam en studeerde aan de Universiteit van Leiden. Na een carrière als docent klassieke talen en conrector in het gymnasiumonderwijs werd hij hoogleraar Latijn aan de Leidse universiteit. Tijdens zijn academische loopbaan schreef Hartman talloze wetenschappelijke, maar ook populariserende en maatschappijkritische werken in het Latijn. De antieke literatuur was voor hem een tijdloze culturele schat die men niet alleen hoorde te bestuderen, maar vooral actief en intuïtief moest beleven. Hartman zag in het Latijn dan ook een dynamische wereldtaal die zich perfect leende voor moderne onderwerpen – en dan met name in de poëzie. Zijn rijke dichterlijke oeuvre bezingt academische, religieuze en metapoëtische thema’s. Hartmans Latijnse taaltalent schittert echter het meest in zijn huiselijke gedichten. Zo brengt hij in Sancti Nicolai Feriae (Het Sinterklaasfeest) de typische, herkenbare sfeer van een Sinterklaasavond feilloos tot leven.
Intussen zijn mijn kleine broertjes en mijn jonge zusjes
vervuld van zoete hoop en kunnen nauwelijks blijven zitten.
De rest van het gezelschap kort de tussentijd met praten
en braaf geklets, totdat zij evenzeer de lucht inspringen
wanneer de deurbel eindelijk geklingeling laat horen. 60
Het geklingeling herhaalt zich zelfs, de meiden rennen haastig
en brengen kleine pakjes, maar ook zware pakken binnen,
de kamer in. Na niet veel tijd kan onze tafel amper
de stapels nog bevatten, zodat hier en daar iets afrolt
en gauw geen plaats meer over is om recht te staan. Maar vader
legt alles op zijn plaats, sorteert en zoekt voor pakjes plekjes.
Nu krijgt men vlugge vingers en men maakt in vaste orde
de strikken los. Cadeautjes komen vrij uit hun verpakking,
het hooi of donker schaafsel waar de spullen in verstopt zijn,
wordt omgewoeld, wat vaak een hele inspanning betekent 70
of allerhande werk vereist en soms een schrandere inval,
totdat er dan een snuisterij verschijnt die zelfs een kindje
met twee vingers kan pakken en dan in zijn handje houden.
Uiteindelijk ligt er her en der een grote, hoge stapel
die heel de vloer bedekt. Eenieder kijkt nu naar zijn schatten,
betast zijn nieuwste aanwinst en leest dingen die erop staan.
Men bestudeert de verzen, doet een gissing naar de dichter,
nog anderen zijn in twijfel en dat doet mijn ouders lachen:
ze weten immers goed vanwaar de meeste zaken komen.
Interea fratres parvi teneraeque sorores
spemque fovent animo dulcem et vix sedibus haerent
quisque suis, medias placido sed cetera turba
corripiunt sermone moras; nec non tamen illi
exsiliunt, sonitum si tintinnabula mittunt. 60
Crebrius illa sonant, currunt trepidantque ministrae:
fasciculos nunc exiguos, nunc pondera magna
in conclave ferunt: nec longo tempore lapso
commissum vix mensa tenet; iam volvitur illud
undique, iam pedibus spatium negat. Omnia ponit
sede sua genitor, partes facit et loca quaerit.
Nunc agiles fiunt dextrae, nunc ordine certo
vincula solvuntur, tunicis exemptaque dona
apparent; latebrae foeni vel pulveris atri
pervestigantur, magnos quae saepe labores 70
et varios poscunt, felix vel mentis acumen,
prodeat ut tandem digitis retinere duobus
quod possit puer atque manu comprendere parva.
Iam iacet hic illic tandem magna altaque moles
absconditque solum; contemplaturque tenetque
divitias iam quisque suas; adscripta recenset,
perlustratque oculis versus quaeritque poetam,
dum dubitant alii, riderit materque paterque,
pleraque quippe probe norunt sint unde profecta.