Anonymus, De Byzantijnse maagdentest (10e eeuw)

De Patria van Konstantinopel (Πάτρια Κωνσταντινουπόλεως) is een Byzantijnse collectie van korte historische verhalen en legenden over de gebouwen en monumenten van Konstantinopel. Deze kleurrijke verzameling van anekdotes gaat wellicht terug op werk van Hesuchios van Milete (zesde eeuw n.C.), maar werd op het einde van de tiende eeuw door een onbekende samensteller aanzienlijk uitgebreid en aangepast. De vier boeken Patria beschrijven onder meer de prille stichting van de stad en de bouw van de beroemde Hagia Sophia. Daarnaast geeft de collectie ook een mooi panorama van lokale Byzantijnse stadslegenden die tijdens de middeleeuwen mondeling circuleerden over Romeinse keizers, Griekse goden en christelijke heiligen. In een van deze teksten (2.65) wordt het verhaal verteld van het gasthuis van een zekere Theophilos, dat vele eeuwen tevoren een berucht bordeel was geweest dat onderdak bood aan een magisch beeld van Aphrodite. 

Over het gasthuis van Theophilos

In de zogenaamde Zeugma-wijk heeft Konstantijn de Grote een omvangrijk hospitaalgebouw, dat boven op de heuvel te zien is, opnieuw ingericht als een bordeel. Het is verder ook het huis van de patriciër Isidoros geweest, vervolgens een vrouwenklooster en Theophilos maakte er uiteindelijk een gasthuis van. Nu stond daar op een spiraalvormig stenen voetstuk een beeld van Aphrodite. Liefhebbers trokken naar het gebouw en hadden er seks met de overspelige vrouwen die er woonden. Buiten dat huis was er namelijk geen ander bordeel of zo’n overspelige vrouw te vinden. Binnen in het gebouw waren er tussen de zuilen compartimenten gemaakt met ringetjes en gordijnen, om er zo van losbandige liefde te kunnen genieten. De zuil was een toetssteen voor smetteloze dames en maagden, zowel rijk als arm, die onder verdenking waren gekomen: als iemand namelijk de maagdelijkheid van een meisje had geschonden en velen (of weinigen) van hen wilden het niet toegeven, zeiden hun ouders en vrienden tegen hen: “Wel, laten we naar het standbeeld van Aphrodite gaan, dan zul je getest worden of je ongeschonden bent.” Ze passeerden daar dan onder het beeld en als het meisje onberispelijk was, kwam ze er ongeschonden langs. Maar als haar maagdelijkheid was bezoedeld of aangetast en ze de zuil met het beeld naderden, bracht plotseling iets overweldigends het meisje ondanks haar weerwil en verzet in de war, tilde haar gewaad helemaal op en toonde aan iedereen haar schaamdelen. Hetzelfde gebeurde trouwens ook met getrouwde vrouwen die heimelijk overspel hadden gepleegd. Iedereen stond dan verbluft en geloofde unaniem dat de vrouwen het gepleegde overspel hadden bekend. De schoonzus van Ioustinos de oud-paleisbouwmeester heeft het beeld uiteindelijk stukgeslagen omdat ook haar schaamdelen werden ontbloot nadat ze overspel had gepleegd. Dat gebeurde toen ze daar op weg naar het badhuis van Blachernai te paard moest passeren, aangezien er net een uitzonderlijke regen was gevallen en niemand aan boord kon gaan van de keizerlijke schepen. 

Περὶ τοῦ ξενῶνος τῶν Θεοφίλου.

Ἐν τῷ καλουμένῳ Ζεύγματι ἐπάνω τοῦ λόφου, ὅπερ ὁρᾶται εὔμηκες κτίσμα νοσοκομείου, ὁ μέγας Κωνσταντῖνος ἀνήγειρεν αὐτὸ εἰς πορνεῖον. Γέγονε δὲ καὶ οἶκος Ἰσιδώρου πατρικίου, εἶτα μοναστήριον γυναικεῖον· καὶ ὁ Θεόφιλος ἐποίησεν αὐτὸ ξενῶνα. Ἵστατο δὲ στήλη ἐπὶ κλωστοῦ λιθίνου κίονος, ἡ Ἀφροδίτη· τῶν δὲ ἐρώντων ἀπερχομένων καὶ συνουσιαζόντων τὰς ἐκεῖσε οἰκούσας μοιχαλίδας, ἔξω δὲ τοῦ οἴκου μὴ εὑρίσκεσθαι ἕτερον πορνεῖον ἢ τοιαύτην μοιχαλίδα γυναῖκα· ἔσωθεν δὲ τοῦ αὐτοῦ οἴκου ἦσαν διάχωρα ἐπὶ τοὺς κίονας μετὰ κρικίων καὶ κορτινῶν· καὶ οὕτως οἱ ἐν ἀσωτίᾳ ἐκεῖσε ἐρώμενοι ἐτέρποντο. Ἦν δὲ σημεῖον ἡ στήλη τῶν ἐν ὑπολήψει ὄντων καθαρῶν γυναικῶν καὶ παρθένων, πλουσίων τε καὶ πενήτων· ἐὰν τις ἔλυσεν τὴν παρθενίαν τινός, ἐκείνων πολλῶν τε καὶ ὀλίγων μὴ ὁμολογούντων ἔλεγον αὐταῖς οἱ γονεῖς καὶ φίλοι· «ἀπέλθωμεν εἰς τὸ τῆς Ἀφροδίτης ἄγαλμα καὶ, εἰ καθαρὰ εἴης, ἐλεγχθήσει.» Ἐκεῖσε δὲ ὑπὸ τῆς στήλης πλησιαζουσῶν, εἰ μὲν ἄμεμπτος ὑπῆρχεν, διήρχετο ἀβλαβής, εἰ δὲ ἐμιάνθη ἢ ἐλύθη αὐτῆς ἡ παρθενία, ἡνίκα ἐπὶ τὸν κίονα τοῦ ἀγάλματος ἐπλησίασαν, ἄκουσαν καὶ μὴ βουλομένην ἐπιστασία ἀθρόα ἐσκότιζεν αὐτήν καὶ σηκώνουσα ἐν πᾶσι τὰ ἱμάτια αὐτῆς, ἐδείκνυεν πᾶσι τὸ ἑαυτῆς αἰδοῖον· ὁμοίως δὲ καὶ αἱ ὕπανδροι, ἐὰν λαθραίως ἐμοιχεύοντο, τοῦτο καὶ ἐν αὐταῖς ἐγένετο. Καὶ ἐθαύμαζον πάντες καὶ ἐπίστευον πάντες τῇ γενομένῃ πορνείᾳ ἐκείνων ὁμολογουσῶν. Ἡ δὲ γυναικαδέλφη Ἰουστίνου τοῦ ἀποκουροπαλάτου συνέτριψε τὴν στήλην διὰ τὸ καὶ αὐτῆς τὸ αἰδοῖον φανῆναι μοιχευσάσης καὶ διερχομένης ἐφίππου ἐκεῖσε ἐν τῷ λούματι τῶν Βλαχερνῶν διὰ τὸ ἐξαίσιον ὄμβρον γενέσθαι καὶ μηκέτι δύνασθαί τινα πλεῖν ἐν τοῖς βασιλικοῖς δρομωνίοις.