Ioannes Skylitzes, Basileios de Bulgarendoder (ca. 1090)

Ioannes Skylitzes (ca. 1040-na 1101) was een Byzantijnse historiograaf over wiens leven bitter weinig bekend is. Hij is de auteur van de Σύνοψις Ἱστοριῶν (Synopsis Historion - 'Historisch overzicht'), een geschiedenis van de Byzantijnse keizers van 811 tot 1057. Een van de beroemdste passages uit Skylitzes’ werk is de anekdote rond de wreedheid van de Byzantijnse keizer Basileios II Boulgaroktonos (Basileios ‘De Bulgarendoder’, r.976-1025). Het markante gebeuren speelt zich af tijdens de laatste fase van de Byzantijns-Bulgaarse uitputtingsoorlog, waarin Basileios de Bulgaarse tsaar Samuel uiteindelijk versloeg in de Slag bij Kleidion (29 juli 1014). De hallucinante behandeling van de krijgsgevangen Bulgaren in de nasleep van deze veldslag leverde de Byzantijnse keizer Basileios zijn bijzondere bijnaam op.

Helemaal van de kaart door de onverwachte gang van zaken sloegen de Bulgaren op de vlucht. Keizer Basileios liet de achtergelaten palissades afbreken en zette de achtervolging in. Vele Bulgaren sneuvelden en nog veel meer werden krijgsgevangen genomen. Samuel zelf slaagde er met veel moeite in te ontkomen, dankzij de hulp van zijn eigen zoon die de aanvallers dapper het hoofd bood, zijn vader op een paard kreeg en hem naar een fort bracht dat Prilapon wordt genoemd. Het verhaal gaat dat de keizer vervolgens de ongeveer vijftienduizend krijgsgevangen Bulgaren de ogen liet uitsteken en de opdracht gaf om ieder honderdtal verminkten te laten leiden door één iemand met één oog. En zo zond hij ze vervolgens op weg, terug naar Samuel. Toen die zijn manschappen zag aankomen in zo’n aantal en in dergelijke toestand, vond hij de kracht en moed niet om zijn smartelijke ongeluk het hoofd te bieden. Hij werd overvallen door een flauwte, het werd hem zwart voor ogen en hij viel neer op de grond. Zijn entourage kreeg met water en parfums zijn ademhaling weer op gang en bracht hem een beetje terug bij bewustzijn. Samuel vroeg koud water om te drinken. Hij nam het aan, dronk het en werd door een hartaanval getroffen. Twee dagen later, op de zesde oktober, stierf hij.

οἱ δὲ τῷ ἀπροσδοκήτῳ καταπλαγέντες τρέπονται πρὸς φυγήν. καὶ ὁ βασιλεὺς μονωθὲν διαρρήξας τὸ τεῖχος ἐδίωκεν. ἔπεσον οὖν πολλοί, καὶ πολλῷ πλείους ἑάλωσαν, μόλις τοῦ Σαμουὴλ διαφυγεῖν δυνηθέντος τὸν κίνδυνον συνεργίᾳ τοῦ ἰδίου υἱοῦ γενναίως τοὺς ἐπιόντας ὑποδεξαμένου, καὶ ἵππῳ τοῦτον ἐπιβιβάσαντος καὶ ἐς τὸ λεγόμενον Πρίλαπον τὸ φρούριον ἀπαγαγόντος. ὁ δὲ βασιλεὺς τοὺς ἑαλωκότας τῶν Βουλγάρων ἀμφὶ τὰς πεντεκαίδεκα, ὥς φασιν, ὄντας χιλιάδας ἀπετύφλωσε, καὶ ἑκάστην ἑκατοντάδα πεπηρωμένων ὑφ' ἑνὸς μονοφθάλμου ὁδηγεῖσθαι κελεύσας ἐς τὸν Σαμουὴλ ἀποπέμπει. οὓς ἐκεῖνος κατ' ἀριθμὸν καὶ τάξιν θεώμενος ἀφικνουμένους, καὶ τὸ πάθος οὐκ ἐνεγκὼν νεανικῶς καὶ εὐψύχως, λειποθυμίᾳ καὶ σκότῳ βάλλεται καὶ εἰς γῆν πίπτει· ὕδατι δὲ καὶ μύροις οἱ παρόντες τὴν πνοὴν αὐτῷ ἀνακαλεσάμενοι ἀνενεγκεῖν μικρὸν πεποιήκασιν. ἀνενεγκὼν δὲ ὕδωρ πιεῖν ἐπεζήτησε ψυχρόν. λαβὼν δὲ καὶ πιὼν ἐλήφθη καρδιωγμῷ, καὶ μετὰ δύο ἡμέρας θνῄσκει κατὰ τὴν ἕκτην τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός.