Gesta Romanorum, De onrechtvaardige rechter (14e eeuw)

De Gesta Romanorum is een anoniem overgeleverde collectie van anekdotes en legenden, die wellicht werd samengesteld op het einde van de 13e of aan het begin van de 14e eeuw. Het werk bestaat uit meer dan tweehonderd moraliserende verhalen die zich grotendeels afspelen in de tijd van de Romeinse keizers (vandaar de titel). De Gesta Romanorum was uitermate populair in de middeleeuwen, werd in tal van volkstalen vertaald en gaf inspiratie aan Boccaccio, Chaucer en Shakespeare. De negenentwintigste vertelling gaat over een keizer en zijn draconische aanpak van malafide rechters.

Er was eens een keizer die bij wet zware straffen liet vastleggen om ervoor te zorgen dat iedere rechter onpartijdige vonnissen zou vellen. Deed een rechter dat niet, dan zou hij op geen enkele manier nog op medelijden kunnen rekenen. En nu viel het toevallig voor dat er een rechter was die zich met geschenken had laten omkopen en een onrechtvaardig oordeel had uitgesproken. Toen de keizer dit ter ore kwam, gaf hij zijn slaven de opdracht om de man te villen. En zo geschiedde. De keizer liet nu de huid van de man uitspreiden op de plaats waar een rechter hoort te zetelen, om duidelijk te maken wat iedere rechter in gedachten moest houden om in de toekomst geen partijdig oordeel meer te vellen. De keizer stelde de zoon van de overleden rechter vervolgens aan tot nieuwe rechter en zei hem: “Om vonnissen uit te spreken over mijn mensen, zul jij zitten boven op de huid van je vader. En als iemand je een geschenk komt aanbieden om je van het rechte pad af te leiden, kijk dan naar de huid van je vader en zorg ervoor dat jou niet hetzelfde overkomt.”

Erat quidam imperator, qui statuit pro lege, quod sub pena gravi quilibet iudex recte iudicaret, et si contrarium faceret nullo modo misericordiam inveniret. Accidit casu, quod quidam iudex muneribus corruptus falsum iudicium dedit. Imperator cum hoc audisset, servis suis precepit, ut eum excoriarent. Et sic factum est. Pellem eius in loco, ubi iudex sedere deberet, posuit ad significandum, quod ille iudex cogitaret, quod amplius falsum iudicium non daret. Rex vero filium iudicis defuncti iudicem constituit dicens ei: “Sedebis super pellem patris tui, ut iudices populum meum. Si vero aliquis affert tibi donum ut declines a via recta, ad pellem patris tui respicias, ne tibi hoc idem contingat.”